Empatia – co to jest?

Empatia jest zdolnością rozpoznawania i współodczuwania stanów psychicznych innych osób. Umiejętność postawienia się w sytuacji innego człowieka i przyjęcia jego sposobu myślenia jest ważna w kontekście interakcjach społecznych. Empatia wiążę się też z kształtowaniem osobowości i dojrzałości emocjonalnej w młodym wieku.

Empatia – co to?

Greckie słowo „empátheia” oznacza „cierpienie”. W psychologii termin empatia odnosi się do zdolności zauważania i współodczuwania stanów emocjonalnych innych ludzi. Empatii nie należy mylić ze współczuciem. Współczucie stawia nas niejako wyżej od osoby, której współczujemy, zaś zdolność empatii to umiejętność postawienia się w sytuacji innej osoby.

W praktyce empatia jest niezwykle ważną umiejętnością społeczną. Osoba o znacznych zdolnościach empatycznych rozumie własne emocje i potrafi trafnie rozpoznać stany emocjonalne u innych ludzi. Wpływa to korzystnie na rozumienie zależności społecznych oraz relacje interpersonalne. Osoby empatyczne są świadome uczuć innych osób, dostrzegają podłoże wyznawanych przez nie wartości i potrafią wczuć się w konkretne sytuacje. Taka percepcja świata pozwala na weryfikowanie własnych poglądów i przyznawanie się do błędów, a także znaczne ograniczenie zachowań agresywnych. Brak empatii w kontekście społecznym jest zjawiskiem negatywnym, ponieważ prowadzi do obojętności, trudności w rozwiązywaniu konfliktów i sięgania rozwiązań siłowych.

Ciekawym pytaniem jest, dlaczego jedni z nas są bardziej empatyczni od innych. Według naukowców badających ludzki mózg empatia jest naturalną cechą każdego człowieka, bez której nie bylibyśmy zdolni do budowania relacji w społeczeństwie. Empatia pozwala na zaspokojenie potrzeby przynależności, która znajduje się w centrum słynnej piramidy potrzeb Maslova.

Empatia to zdolność do odczuwania stanów psychicznych innych osób, a także umiejętność przyjęcia ich sposobu myślenia i zobaczenia rzeczywistości z ich perspektywy.

Obraz

Co sprawia, że ludzie charakteryzują się tak bardzo zróżnicowanymi poziomami empatii? Psychologia wyróżnia trzy grupy przyczyn odpowiedzialnych za budowanie poziomu empatii u człowieka: predyspozycje biologiczne, psychologiczne i środowiskowe:

  • Predyspozycje biologiczne to materiał, który dostajemy od swoich przodków. Rodzimy się zaprogramowani na określony poziom empatii, a naukowcy twierdzą, że predyspozycje biologiczne odpowiadają za nasz poziom empatii aż w 50 procentach.
  • Predyspozycje psychologiczne to wzorce, jakie otrzymaliśmy w dzieciństwie oraz relacje, jakie panowały i panują wśród naszych najbliższych. Psychologowie twierdzą, że osoby empatyczne były wychowywane w poczuciu odpowiedzialności za drugą osobę, ale i świadomości konsekwencji popełnianych czynów. Osoby wykazujące niższy poziom empatii zwykle wychowywały się w poczuciu bezkarności oraz braku odpowiedzialności za innych.
  • Predyspozycje środowiskowe to czynniki, które kształtują nas przez całe życie. Psychologia twierdzi, że poziom empatii zmienia się wraz z wiekiem, a zasadniczy wpływ na poziom empatii ma środowisko, w jakim przebywamy oraz panujące w nim akceptowane wzorce zachowań.

Kim jest człowiek empatyczny?

Człowiek o wysokiej zdolności empatii stawia dobro innych ponad własne cele. Jednak taka postawa nie zawsze jest dla nas dobra. W sytuacji, gdy nie potrafimy skupić się na swoich potrzebach, a nasze życie polega na ciągłym poświęceniu dla innych, możemy mówić o destrukcyjnym wpływie empatii na nasze własne życie.

Badania wykazują, że wielu z nas wychowywanych jest w poczuciu winy, o czym świadczy nadużywanie form grzecznościowych zaczynających się od „przepraszam”. Co czwarty dorosły rozpoczyna tak większość pytań, ale czy tak naprawdę powinniśmy za wszystko przepraszać? Oczywiście, że nie! Takie z pozoru błahe przyzwyczajenie językowe świadczy o zaburzonym poczuciu własnej wartości oraz o poczuciu wyobcowania w społeczeństwie. Osoba nadmiernie empatyczna nie potrafi postawić swoich potrzeb na pierwszym miejscu, a gdy tak się w końcu dzieje, dopada ją poczucie winy.

Dopóki nasza empatia prowadzi do wspierania i rozwiązywania problemów naszych bliskich, wszystko jest w porządku. Jednak w sytuacji, gdy w wyniku nadmiernego współodczuwania przejmujemy cierpienia i problemy innych, pojawiają się nieprzyjemne dla nas skutki. W skrajnych przypadkach, osoby zbyt empatyczne nie są w stanie obejrzeć serwisu informacyjnego, gdyż prezentowane codzienne wiadomości wzbudzają w nich nadmierny smutek oraz poczucie winy za to, że w ich życiu wszystko zdaje się dobrze układać.

Choć empatia to zdolność, która zgodnie z greckim pochodzeniem słowa, może przynieść nam wiele cierpień, psychologowie są zgodni, że niezależnie od tego, jakie emocje nam towarzyszą przy współodczuwaniu, wszystko, co robimy z myślą o drugim człowieku, jest dla nas najcenniejszym doświadczeniem duchowym.

Czy empatii można się nauczyć?

Empatia jest wypadkową kilku czynników. To sprawia, że do pewnego stopnia można się jej nauczyć, a przynajmniej zrozumieć część mechanizmów wpływających na relacje międzyludzkie. Czasem empatię może wyzwolić jakieś zdarzenie, które sprawi, że zaczniemy dostrzegać emocje innych. W rozwijaniu empatii pomaga też przygarnięcie zwierzęcia. Koty i psy (ale też inne domowe zwierzęta) bezbłędnie rozpoznają emocje swojego właściciela i mogą nas uczyć tego samego w stosunku do innych ludzi.

O czym świadczy brak empatii?

  1. Brak empatii lub empatia na niskim poziomie to zjawiska, które mają różne źródła. W niektórych przypadkach przyczyny takiego stanu rzeczy mają podłoże w dzieciństwie, gdy prawidłowe procesy, które prowadzają do naturalne adaptacji dziecka w społeczeństwie, zostaną zakłócone. Wystarczy tutaj trudna sytuacja rodzinna, w tym częste konflikty, brak poczucia bezpieczeństwa, ignorowanie dziecka przez rodziców lub opiekunów.
  2. Nieprawidłowy rozwój emocjonalny powodują także różnego rodzaju sytuacje patologiczne, traumy, a także niekorzystny wpływem otoczenia. Czasem czynniki środowiskowe jedynie ograniczają rozwój empatii, ale na dalszych etapach życia ta zdolność wciąż może ewoluować, jeśli będziemy rozwijać nasze procesy poznawcze i nabywać odpowiednie doświadczenia.
  3. Bak empatii to również jeden z objawów zaburzeń osobowości, w tym osobowości narcystycznej i osobowości psychopatycznej. Są to zaburzenia psychiczne, co oznacza, że niewykształcona empatia wynika również z predyspozycji genetycznych. Na zaburzenia o naturze antyspołecznej narażone są też osoby, u których w życiu płodowym doszło do komplikacji wpływających również na rozwój mózgu.

Źródło: https://www.medonet.pl/zdrowie,czym-jest-empatia

Życzę dużo uśmiechu, spokoju i zdrowia,

Pedagog szkolny

Katarzyna Jagielska

 103 total views,  1 views today


powrót do szkoły
Opolskie dla podstawówek
Biuletyn informacji publicznej
logowanie do e dziennika
ikona facebook

Archiwum